Onderhoudswerkzaamheden

In Twisk moest op een stuk land nieuwe hekken worden gezet. Ook het onderhoud van deze hekken moest worden geregeld. Het was gebruikelijk dat de afspraken die gemaakt werden bij de notaris werden vast gelegd om burenruzies te voorkomen.

In de akte lezen we wat voor afspraken er werden gemaakt, en dat waren er nogal wat. Zo ontving Pieter van Jan en Dirk ‘negen gulden ende hondert spijkers' om het hek te onderhouden. Hij moest het hek ‘voortaen ordentelijk onderhouden'. Ook werd beschreven hoe het hek eruit zag, ‘een digt hek hoog ses houtvoeten, tusschen en op de scheydinge van der comparanten erven'.

Bent u benieuwd welke afspraken er nog meer werden gemaakt over het hek in Twisk? Klik dan hier.

Het leesprobleem van de maand december komt uit DTB Enkhuizen 46. Dit is een register van huwelijksafkondigingen in Enkhuizen in de periode 1630-1639.

Op 16 november staat het volgende leesprobleem:

Achter de naam van bruidegom Dierck Klemansz., boven “wonende”, staat een toevoeging. Heeft u enig idee wat hier staat? Plaats dan een reactie op het WFA-Weblog. Daar kunt u ook de afbeeldingen vergroten.

Als laatste eerbetoon aan het herdenkingsjaar van de “Hoornse Taart” kunt u sinds vorige week bij de tentoonstellingsruimte in het Westfries Archief een kleine tentoonstelling bezichtigen waarin het verhaal van de Hoornse Taartmoord van 1910-1911 wordt verteld. In vijf vitrines wordt achtereenvolgens verteld over de dag dat de taart bezorgd werd, de speurtocht van de politie naar de dader, de bekentenis en het motief van Johannes Beek, het verloop van het strafproces en het daaruit ontstane juridische begrip van ‘voorwaardelijk opzet'. Het verhaal wordt verduidelijkt met behulp van kopieën van fotomateriaal, getuigenverhoren, en processtukken. Tot slot kunt u ook enkele berichten zien die in die tijd in de landelijke media verschenen, welke aantonen dat de taartmoord toen landelijk voor ophef zorgde.

Mocht u nog in de centrale bibliotheek van Hoorn komen dan treft u daar een kleinere variant van de tentoonstelling aan in het Historisch Informatie Punt (HIP). Hier krijgt u ook kopieën van de belangrijkste stukken te zien zoals de begeleidende brief bij de taart, de bekentenis van Beek, en het uiteindelijke oordeel van de Hoge Raad.

De meer juridisch geïnteresseerde kan hier ook het boekje De Hoornse taart en andere rechtsmonumentjes inzien waarin op smeuïge wijze wordt verteld over de Taartmoord en andere misdrijven en daaruit voortgekomen ontwikkelingen in de Nederlandse rechtspraak.

Veel plezier!

Elke tweede vrijdag van de maand, tussen 14.00 uur en 16.00 uur, bent u bij het Westfries Archief van harte welkom voor het voorouderspreekuur. Vrijwilligers van de NGV helpen u op weg met uw onderzoek. Zij geven voorlichting en tips over de aanpak van stamboomonderzoek en demonstreren enkele programma's waarin u de informatie over uw voorouders kunt opslaan. Bovendien leert u hoe u genealogische gegevens in de studiezaal van het Westfries Archief kunt opzoeken en verwerken.

Probeer vóór uw komst zoveel mogelijk feiten te verzamelen over uw ouders en grootouders (indien mogelijk ook de overgrootouders), zoals geboortedata, geboorteplaatsen en trouwdata. Kijk hiervoor eens in oude trouwboekjes.

Het Westfries Archief is te vinden op de Blauwe Berg 5C te Hoorn. Klik hier voor een routebeschrijving.

Verbroken belofte

De hoogzwangere Marij Nannings stapte op 2 juli 1730 samen met haar vader Nanning Pieters Bulloper naar de notaris van Oosterblokker. Marij was zwanger van het kind van haar werkgever, Volkert Groen. Hij ontkende dit echter. Bij de notaris werd een insinuatie opgemaakt. In deze akte lezen we dat Marij ‘vleesselijke conversatie' met Volkert heeft gehad ‘op belofte (…) haar niet te sullen verlaaten maar swanger zijnde te sullen trouwen'.

Maar getrouwd werd er niet. Op 7 juli beviel Marij van een zoon. Een ongehuwde moeder was een schande. Als Marij kon bewijzen dat Volkert haar een trouwbelofte had gedaan, dan kon zij haar reputatie nog enigszins redden. Immers, Volkert had in dat geval zijn belofte moeten nakomen. Het niet nakomen van een trouwbelofte was strafbaar.

Marij moest op zoek gaan naar getuigen die konden verklaren dat zij en Volkert een relatie hadden en dat Marij zich verder altijd netjes had gedragen. Marij vond enkele oud-collega's bereid om te getuigen. Zij verklaarden dat Marij niet met andere mannen omging en dat zij ‘seer weijnig uitging'. Verder vertelden de getuigen dat Marij en Volkert ‘rasen en tokkelen als twee jonge menschen die niet sonder liefde tot malkander waren'. Een oud-collega vertelde dat zij Volkert en Marij in de schuur had gehoord ‘daar sij te samen lagten en stoeijden'. Kortom, wat tussen Volkert en Marij speelde was ‘te wondermoy'.

Hoe wondermooi het ook was, Volkert weigerde met Marij te trouwen om zodoende haar reputatie en zijn eigen reputatie te redden. Volkert verspreidde zelfs het gerucht dat niet hij, maar een andere man de vader van het kind was…

Bent u benieuwd of het eventueel toch nog tot een huwelijk tussen Marij en Volkert kwam? Of heeft Volkert misschien toch gelijk en was hij niet de vader? Lees hier het hele verhaal.

Het leesprobleem van de maand november komt uit DTB Hoorn 24. Dit is een register van de begravingen bij de Groote kerk in Hoorn voor de periode 1755-1816.

Voor november 1783 zijn er twee leesproblemen.

“Engelie [leesprobleem] kint”. Het is de vraag of het hier gaat om Oak, Qak, Zak of een andere naam.

Op de achtste regel (14 november) staat een tweede leesprobleem:

“een kint van Andries [leesprobleem]”. Het kan hier mogelijk om twee achternamen gaan (Suijv.. Vroom?).

Vanuit het Westfries Archief blikken wij terug op een zeer geslaagde dag.

Kerkplein 32: hier was in 1910 een drogisterij gevestigd. Een nietsvermoedende zwager van Beek kocht hier het rattengif dat mevrouw Markus fataal zou worden.

Een ander verhaal gaat over Peperstraat 16 in Hoorn, het woonhuis van dienstmeisje Grietje Appelman. In het archief van de Hoornse Gezondheidscommissie is een inspectie van dit huisje bewaard gebleven uit 1903. Daaruit blijkt dat Grietje in zeer armoedige omstandigheden is opgegroeid. Het gezin Appelman, bestaande uit vader en moeder en zeven kinderen, leefde in een huisje van slechts 6 bij 4 meter. Buiten was een klein erf waarop wat kippen rondscharrelden. De hygiëne liet zeer te wensen over. Op diverse plekken in de woning zaten vochtplekken en er werden ook slakken gezien.

Layar
Gebruikers van een mobiele telefoon met een Layar-applicatie (te downloaden op internet) die een foto maken van deze gebouwen kunnen extra informatie zien via de camera van hun telefoon. Over het beeld van het huidige gebouw is dan een afbeelding van bijvoorbeeld 100 jaar geleden te zien en een toelichting. Wie meer wil weten, kan meteen doorklikken naar de mobiele website van Oneindig Noord-Holland. Oneindig Noord-Holland is een initiatief van de provincie, waaraan ook het Westfries Archief meedoet. Ook op de website van het Westfries Archief is veel informatie over de geschiedenis van de Hoornse moordzaak en het proces terug te vinden.

Gebouwen met een geschiedenis
De gebouwen die straks via een applicatie op een mobiele telefoon zijn te zien, hebben alle acht een rol gespeeld in de geschiedenis van het Taartarrest. Het gaat in Hoorn om de panden Grote Noord 14 (woonhuis dader), Statenlogement (stadhuis waar dader en slachtoffer werkten), Kerkplein 32 (waar het rattengif werd gekocht), Grote Oost 75 (woonhuis slachtoffers) en Peperstraat 16 (woning dienstmeisje). Verder is er informatie over Houtplein 29 in Haarlem, het café waar de dader rattenkruid in de taart deed. Op Dam 2 in Amsterdam was vroeger Van Gend & Loos gevestigd van waaruit de giftige taart werd verzonden. Op Geestersingel 15 in Alkmaar ten slotte stonden het gerechtsgebouw en huis van bewaring.

Taartarrest

Een eeuw geleden was de Hoornse Taartmoord'. In rechtszaken wordt hiernaar nog steeds verwezen, omdat de zaak leidde tot een belangrijke uitspraak van de Hoge Raad: het 'Hoornse Taartarrest' van 19 juni 1911. Op 28 oktober is de officiële herdenking in de Noorderkerk. Op deze plek besteden Richard Sandbrink en Jan de Bruin van het Westfries Archief aandacht aan deze geruchtmakende zaak. Vandaag deel 3: de betekenis van deze rechtszaak.

Dat was op 28 september, nadat hij de taart vanuit Amsterdam had verzonden. In de trein op weg naar Hoorn dacht Beek daarbij aan mevrouw Markus. Dat er ook een dienstmeisje in huis was, beweerde hij niet te weten.

De consequentie van deze verklaring was duidelijk. Als hij dit werkelijk had bedacht, had hij de dood van de “verkeerde” persoon ook kunnen voorkomen. Vermoedelijk om die reden paste Beek zijn verhaal later enigszins aan. Hij beweerde opeens dat hij op 29september, de dag dat de taart aankwam, opnieuw naar Amsterdam was gegaan. Pas toen zou hij op de terugweg naar Hoorn aan mevrouw Markus hebben gedacht. Ook verklaarde Beek te hebben bedacht dat een gierige man als Willem Markus zijn vrouw vast geen stuk van de taart zou gunnen.

Johannes Jacobus Beek sleet de rest van zijn dagen in de gevangenis in Leeuwarden. Hij overleed daar op 16 mei 1918 op 70-jarige leeftijd.