De zouaven vormden vanaf 1831 een Frans legeronderdeel, maar als wij in Nederland spreken over de Zouaven bedoelen we de Zouaven van de paus die van 1861 tot 1870 de Kerkelijke Staat verdedigden. De paus had een oproep gedaan aan de hele Katholieke wereld om jonge ongetrouwde mannen naar Rome te sturen om hem te helpen de verwoesting van Rome te voorkomen. Het regiment bestond uit ongeveer 11.000 soldaten. Daarvan waren 3181 strijders uit Nederland afkomstig. Ook vanuit West-Friesland sloten veel jongemannen zich aan bij het pauselijke leger. Via het Nederlandse verzamelpunt Oudenbosch in West-Brabant vertrokken zij naar Rome. In een exotische uitmonstering, die veel leek op die van de oorspronkelijke Franse zouaven, verdedigden zij de kerkelijke staat tegen aanvallen van koning Victor Emauel II van Italië en diens bondgenoot Garibaldi.

Op 5 november 1867 versloegen de Zouaven, met behulp van de Franse legers, Garibaldi in Mentana. Door deze overwinning ontstond een stabiele situatie die tot 1870 zou duren. Vanwege de oorlog van Frankrijk met Pruisen moesten de Franse troepen zich uit Italië terugtrekken. Toen op 1 september 1870 het tweede Franse Keizerrijk ineenstortte hadden de Italianen niets meer te vrezen van de Franse troepen en zetten de aanval in. Op 20 september 1870 viel Rome en daags erna werd het leger der Zouaven ontbonden.

De bekendste Nederlandse Zouaaf, Pieter Jong uit Lutjebroek, sneuvelde op 18 oktober 1867 bij de slag om Monte Libretti. Volgens de overlevering raakte op een gegeven moment zijn munitie op. Alvorens te sneuvelen doodde hij met zijn geweerkolf nog veertien strijders van Garibaldi.

 

In zijn lezing schetst Pim Brieffies de politieke situatie in Italie zo halverwege de 19^e eeuw en de ontwikkelingen die leidden tot de oproep van de paus aan de Katholieke wereld de kerkelijke staat te komen verdedigen. Via de belevenissen van de Westfriese Zouaven komt hij uiteindelijk uit op Pieter Jong uit Lutjebroek.