zeventiende-eeuws gaardersarchief Medemblik online

Voor degenen die onderzoek doen naar Medemblik en omgeving is een waardevol archief online beschikbaar geworden. Dankzij onze vrijwilligers is namelijk het complete zeventiende-eeuwse deel van het gaardersarchief gedigitaliseerd. In totaal gaat het om 33 boeken uit toegang 1658.

Medemblik en omgeving

De zogenaamde gaarder was degene die verantwoordelijk was voor de inning van gewestelijke belastingen. In 1598 besloten de Staten van Holland dat deze taak bij de secretaris van een stad of dorp kwam te liggen. Zo ook in Medemblik. Maar de gaarder van Medemblik inde niet alleen belasting bij de inwoners binnen de stadspoorten: ook voor de inwoners van de omliggende plaatsen die tot het rechtsgebied van Medemblik behoorden, was hij de belastinginner. In het gaardersarchief van Medemblik komen we daarom ook de volgende plaatsen tegen: Hoog- en Laag Zwaagdijk, Oostwoud, Opperdoes, een stukje Twisk en Wervershoof.

de 40e penning

Een belangrijk deel van het gaardersarchief bestaat uit de administratie over de inning van de 40^e penning. Dit is een heffing van 2,5% (1/40^e deel) op de aankoopsom van onroerende goederen. Bij verkoop van bijvoorbeeld een huis, werd de ene helft door de koper en de andere helft door de verkoper afgedragen. We kunnen de 40^e penning vergelijken met de moderne overdrachtsbelasting.

De bronnen zijn met name waardevol om koop- en verkoop van huizen en landerijen in kaart te brengen. Handig als je bijvoorbeeld wilt weten wanneer iemand een huis in Medemblik kocht, en waar dit huis (ongeveer) stond. Ook kun je aan de hand van de boeken inzicht krijgen in het vermogen en de bezittingen van personen.

Meelmolen in Wervershoof

Zo nu en dan komen er ook bijzondere dingen tevoorschijn, zoals de verkoop van een meelmolen in 1633 te Wervershoof.  Het blijkt een van de oudste vermeldingen te zijn van een molen op deze plek aan het Zijdwerk (Sijweere):

‘’Alber Jacobsz. heeft gecof van P(iete)r Dingunsz. tot Wervershoef een meel moollen cum annexes staen(de) aende Sijweere voor een som van 3500 gl te betalen op 6 Maij dag(en) Actum den xix december 1633 (…)’’

Bovenstaande bedrag was groot, dus werd zoals vermeld afgesproken de betaling te verdelen over zes meidagen. Dit hield in dat de betaling over zes jaar werd gespreid, met afdracht elk jaar in mei. Er staat een aantekening uit juni 1639 bij dat het bedrag is voldaan.

Het gaardersarchief zit boordevol met dit soort bijzondere gegevens. Bovendien bestrijkt het ook een zeer lange periode: 1623 tot 1788. Hiervan zijn bijna alle jaren aansluitend bewaard gebleven, iets dat we zelden bij andere plaatsen zien.  

Nieuwsgierig geworden? Blader dan direct door de boeken op deze pagina!