Archieven ontsluiten met lokale AI

experimenteren met lokale AI voor betere ontsluiting van archieven

Het Westfries Archief onderzoekt sinds oktober 2025 hoe kunstmatige intelligentie kan helpen om archiefmateriaal sneller en beter vindbaar te maken. Er wordt geëxperimenteerd met een tool die scans, transcripties en metadata kan analyseren, verrijken en structureren.

Door een in eigen beheer ontwikkelde tooling krijgt de archief professional slimme ondersteuning bij het ordenen, beschrijven en doorzoekbaar maken van archieven. De techniek neemt tijdrovend werk uit handen, terwijl de archief professional de koers bepaalt en de kwaliteit bewaakt. AI kan bijvoorbeeld voorstellen doen voor documentherkenning, samenvattingen, rubricering en beschrijvingen. De vakspecialist blijft daarbij altijd aan het stuur: resultaten worden gecontroleerd, aangepast en pas daarna toegepast.

Een belangrijk uitgangspunt is dat het archiefmateriaal veilig binnen de eigen omgeving blijft. Het Westfries Archief werkt daarom met lokale AI: de verwerking gebeurt in een eigen omgeving en niet in de cloud. Zo kan worden onderzocht welke taken met AI verantwoord, controleerbaar en herhaalbaar kunnen worden uitgevoerd, zonder dat archiefmateriaal buiten de eigen omgeving wordt verwerkt.

Met deze ontwikkeling verkent het Westfries Archief hoe grote hoeveelheden gedigitaliseerd archiefmateriaal niet alleen digitaal beschikbaar, maar ook beter vindbaar, begrijpelijk en bruikbaar kunnen worden gemaakt. De pilot laat nu al zien dat AI veel kan betekenen voor de toekomst van archiefbeschrijving, zolang techniek en archivistische expertise hand in hand blijven gaan.