Geslaagde excursie Vrienden van het Westfries Archief

Op donderdag 17 september 2026 vond de jaarlijkse excursie van de Vrienden plaats. Het thema dit jaar waren de eilanden in de Zuiderzee. Sinds de inpoldering van deze belangrijke binnenzee werden Urk en Schokland een deel van het vaste land en verviel hun eilandfunctie. De band tussen West-Friesland, met name Enkhuizen, en de eilanden was innig. Daarom togen 53 Westfriezen per touringcar via de Houtribdijk en de Flevopolders allereerst naar Urk.

Ginkiestocht

Na de traditionele koffie met koek splitste de groep zich in drieën. Twee groepen deden onder leiding van een gids de zogenaamde ‘Ginkiestocht’. De bewoning op Urk is organisch verlopen, op basis van het reliëf en de verschillende afmetingen van een perceel ontstonden woonkavels. Daarom zijn tussen de radiaal lopende hoofdstraten steegjes ‘ginkies’ ontstaan.

Deze wirwar van steegjes loopt tussen de woningen, schuren en boetjes. De gidsen vertelden over de armoede, de slechte gezondheid van de Urkers en de overvolle woningen. Gezinnen van zeven kinderen of meer waren geen uitzondering. De gemeenschap leefde van de visserij, een hard bestaan. Bijzonder was de lokale kerk waar boven het zijportaal naast het wapen van Amsterdam het wapen van West-Friesland stond.

Urk

De derde groep vertrok naar de timmerschuur. Dit is een traditionele Urker schuur omgebouwd tot archeologisch museum. De voorzitter van de lokale archeologische werkgroep Klaas Post legde uit wat hier allemaal te zien viel en hoe het tot stand was gekomen. Opmerkelijk was de opgraving in het buurpand. Deze was via een loopbrug te bereiken. Onder de brug vielen grote keien te zien die een restant vormden van de halcirkelvormige omheining van de 15e- en 16e-eeuwse boererven.

Nabij het uitzichtpunt over het IJsselmeer werd stil gestaan bij de herdenkingsmuur voor de overleden Urker vissers. Omdat het weer omsloeg van een onheilspellende wolk naar regen, werd via de vuurtoren naar de locatie voor de lunch gewandeld. We waren net voor de bui binnen. De rijkelijke lunch werd goed versmaad, zeker vanwege de stevige Urker vissoep.

Tijdens de wandeling terug naar de bus, kon nog wat lucht van hout en teer van de historische scheepswerf worden opgesnoven. Daarna vertrok de bus naar Schokland.

Over de gedempte zeebodem was de rit naar Schokland niet ver. We bezochten het buitenmuseum en het binnenmuseum aan de Middelbuurt. Na de ontruiming van Schokland in 1859 raakte het eiland onbewoond en vervielen de zeewering en de gebouwen. Na de drooglegging van de Noordoostpolder werd de Middelbuurt een centrum van activiteiten voor de Rijksdienst IJsselmeerpolders. In de afgelopen decennia zijn gebouwen, dijkwerken en de kerk hersteld en vormt het nu een deel van het UNESCO monument. In de kerk werd door de rondleiders een -ietwat gedateerde- documentaire getoond. Hun toelichting na de film was echter zeer actueel en vrolijk.

binnenmuseum

Na deze beschouwing over Schokland werd buiten de zichtbare historische elementen van het eiland besproken. Omdat het museumweer werd, bezocht het gezelschap daarna het binnenmuseum. Hier werden opmerkelijke vondsten van om en op Schokland getoond zoals botten van prehistorische beesten, een sarcofaag, een kanon uit de 80-jarige oorlog, oude landkaarten en de onvermijdelijke collectie volkskundige oudheden. De middag op Schokland werd passend afgesloten met koffie, thee en een schokkertje, het lokale gebak.

Op de weg terug barstte boven de Houtribdijk donder en bliksem los. Gelukkig bereikten we veilig West-Friesland.