De invloed van de VOC op het dagelijks leven van inwoners van Hoorn in de 17e en 18e eeuw

Wij hebben al het onderzoek samen gedaan en de taken gelijk verdeeld. De eerste twee lessen hebben wij het bronnenonderzoek gedaan. De derde les hebben wij een hoofdvraag bedacht en hierbij deelvragen verzonnen. Ook hebben we onze hoofdvraag gekoppeld aan een kenmerkend aspect. De vierde les hebben wij de deelvragen beantwoord en zijn we begonnen met het schrijven van het betoog. De vijfde les hebben wij het betoog afgeschreven en het hele document nagekeken.

Alma Hes en Sanna van Snellenberg
Leerlingen OSG West-Friesland, klas V4C en V4D

22 mei 2026

Bronnenonderzoek

Doop Cornelis Valentijn
Soort bron: Primaire bron, geschreven
Auteur: De auteur is onbekend. De bron is objectief, want er is niks mooier of slechter weergegeven, maar alleen de werkelijkheid gebaseerd op feiten.
Inhoud: De auteur is onbekend. De bron is objectief, omdat alleen feiten worden beschreven. Het gaat om de doopinschrijving van Cornelis Valentijn. Daarin staat dat hij een ‘bejaerde gewesene slaef’ was, wat bijzonder is omdat er maar weinig tot slaaf gemaakten naar de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden werden gebracht.
Tijd: 20-02-1775
Argumenten: Dit is een betrouwbare bron, omdat het uit de tijd zelf komt en het op feiten is gebaseerd. Er zijn ook meerdere bronnen in het archief die over Cornelis Valentijn gaan, dat maakt het ook betrouwbaar.

Afwezige vaders
Soort bron: Primaire bron, geschreven
Auteur: Onbekend. Waarschijnlijk is het geschreven door iemand van de kerkelijke gemeente.
Inhoud: In deze bron zie je een doopregister van Maartjen en Aris. Hun vaders (Gerrit Hendrikz Kes en Jan Stoffelsz Stek) waren op zee op het oorlogsschip Huis te Warmelo. Op de dag van Aris’ doop verongelukte het schip, waarbij veel opvarenden omkwamen. Gerrit Hendriksz Kes overleefde dit wel.
Tijd: 1715
Argumenten: De bron is betrouwbaar, want hij komt uit die tijd. Ook is het een met de hand geschreven register dus is het officieel en een betrouwbare bron. Ook is de gebeurtenis overal te vinden op het internet dus dat maakt deze bron betrouwbaar als het gaat om de link met de VOC.

Investeerder Albert Fransz Sonck (verband met Hoorn)
Soort bron: primaire bron en ongeschreven (het is een geschilderd portret)
Auteur: Jan Claesz. Dit is een objectieve schilder: Hij heeft de realiteit van Albert Fransz Sonck geschilderd. Zijn kleding en dat van zijn zoon zien er rijk uit, maar hij was ook een hele rijke man. De schilder was ooggetuige.
Inhoud: Je ziet een portret van Albert Fransz Sonck, een rijke en aanzienlijke inwoner van Hoorn. Hij was schepen, burgemeester en hoogschout van Hoorn. Ook was hij gecommitteerde voor de Staten-Generaal, lid van de Raad van State en de Generaliteits Rekenkamer. Hij was ook nog gezant in Engeland, Zweden en Denemarken en bewindhebber van de VOC.
Tijd: 1602
Argumenten: Betrouwbare bron, want de bron is in de tijd gemaakt dat Albert leefde en het is een portret wat de werkelijkheid afbeeldt.

Jacob Mossel
Soort bron: Primair, ongeschreven.
Auteur: Onbekend. Het is ook onduidelijk of de auteur objectief is of dat hij ooggetuige was van de bron. Waarschijnlijk wel, omdat het een portret is. Het is alleen niet 100% zeker.
Inhoud: Dit is een portret van Jacob Mossel. Hij vertrok op jonge leeftijd naar Indië, klom op binnen de VOC en werd in 1750 gouverneur-generaal. In Batavia bezat hij minstens 10 tot slaaf gemaakten.
Tijd: 1750
Argumenten: Deze bron is niet volledig betrouwbaar, omdat de auteur niet bekend is en daarom kunnen we dus niet zeggen of hij ooggetuige was tijdens het maken van de bron. De tijd (1750) maakt de bron wel betrouwbaarder, omdat hij in 1750 gekozen werd als gouverneur-generaal.

Kenmerkend aspect

Onze hoofdvraag ‘Welke invloed had de VOC op het dagelijks leven van inwoners van Hoorn in de 17e en 18e eeuw?’ past het beste bij kenmerkend aspect 18: het begin van de Europese overzeese expansie. De VOC voer namelijk naar gebieden in Azië om handel te drijven. Hierdoor werd Hoorn een belangrijke handelsstad.

Betoog

In 1602 besloten verschillende Nederlandse handelscompagnieën samen te werken. Toen ontstond de Verenigde Oost-Indische Compagnie, ook wel de VOC. Het was een Nederlandse handelsonderneming in de 17e en 18e eeuw. De VOC voer met vele handelsschepen naar Azië om daar specerijen, textiel en porselein te halen en dat in Nederland weer te verkopen. De VOC had enorm veel macht. Toen de VOC een kamer in Hoorn vestigde, speelde Hoorn een grote rol voor de VOC. Hoorn groeide uit tot een welvarende handelsstad. Maar welke invloed had de VOC nou op het dagelijks leven van inwoners van Hoorn in de 17e en 18e eeuw?

Vanaf de 16^e en 17^e eeuw werd Hoorn als havenplaats onmisbaar voor de internationale handel, scheepvaart en scheepsbouw. In 1676 werd een herenhuis in de Muntstraat aangekocht: het Oost-Indisch Huis. Hier bevond zich vanaf dat moment het dagelijks bestuur van de VOC. Hoorn rustte zelf schepen uit voor de handel op Indië en stuurde afgevaardigden naar het centrale bestuur. De VOC maakte Hoorn uiteindelijk rijk door handel in dure producten zoals specerijen, zijde en porselein uit Azië. De handel leverde veel winst en werkgelegenheid op.

Mensen die veel geld in de VOC stopten, kregen vaak belangrijke functies en werden gezien als succesvolle en invloedrijke inwoners van Hoorn. Neem bijvoorbeeld Albert Fransz Sonck. Hij investeerde veel in de VOC. Daardoor kregen ze naast geld, ook veel macht en aanzien. Albert Fransz Sonck was bijvoorbeeld niet alleen een rijke bestuurder, maar ook bewindhebber van de VOC.

Maar niet iedereen was rijk. Mensen moesten werken als bijvoorbeeld pakhuismeester, soldaat, kok, boekhouder of scheepstimmerman. Er waren ook veel mensen die op handelsschepen werkten, zoals schippers, stuurlieden, matrozen en opperkooplieden. Deze beroepen brachten veel risico’s met zich mee, voor zowel zichzelf als voor hun familieleden. Zeelieden van de VOC waren vaak maanden of zelfs jaren van huis. Een reis naar Azië duurde erg lang, omdat schepen afhankelijk waren van de wind en onderweg vaak stopten. Sommige zeelieden kwamen zelfs nooit meer terug door ziektes, stormen, oorlogen of scheepsongelukken. Daarnaast waren de reizen zwaar door slecht eten, weinig hygiëne en ziektes zoals scheurbuik. Ook konden handelaren en investeerders geld verliezen als een schip zonk of de handel mislukte.

Dit had dan ook allemaal weer gevolgen voor de families in Hoorn. De lange afwezigheid zorgde bij families voor verdriet, onzekerheid en soms ook voor financiële problemen wanneer een zeeman overleed.

Zo zie je in de bron Afwezige vaders dat twee vaders niet bij de doop van hun kinderen kunnen zijn, omdat ze op zee waren, op het oorlogsschip Huis te Warmelo. Op de dag van de doop van één van de twee kinderen, verongelukte hun schip in de Finse Golf. Daarbij kwamen 130 van de 200 opvarenden om het leven waaronder één van de vaders. Hierbij zijn zeker negatieve gevolgen (zoals verdriet en financiële problemen) komen kijken.

De VOC had dus in de 17^e en 18^e eeuw een grote invloed op het dagelijks leven van de inwoners van Hoorn. Dankzij de handel met Azië groeide Hoorn uit tot een belangrijke en welvarende havenstad. Veel inwoners verdienden hun geld door werk bij de VOC, bijvoorbeeld als zeeman, scheepsbouwer, handelaar of havenarbeider. Ook rijke inwoners investeerden in de VOC om winst, macht en aanzien te krijgen. De invloed van de VOC was niet alleen economisch, maar ook sociaal. Gezinnen kregen te maken met lange afwezigheid van familieleden, omdat zij vaak maanden of jaren op zee waren. De reizen brachten ook veel risico’s met zich mee waardoor ze best gevaarlijk werden. De VOC zorgde er dus voor dat de inwoners in Hoorn rijker en belangrijker werden, maar het leven van veel inwoners werd ook veel beïnvloed door gevaar, verlies en ongelijkheid. De VOC had dus zowel positieve als negatieve gevolgen voor het dagelijks leven in Hoorn.